یادداشت | ویردارخبر به قلم سارا سپهوند؛  گاهی یک جمله، حاصل سال‌ها تجربه، مذاکره و آزمون‌های تاریخی است. هنگامی که رهبر معظم انقلاب فرمودند «امضای ترامپ هیچ ارزشی ندارد»، این سخن صرفاً یک موضع سیاسی یا یک واکنش مقطعی نبود؛ بلکه جمع‌بندی تجربه‌ای بود که جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های گذشته بارها آن را در عمل مشاهده کرده است.

این ارزیابی، امروز تنها در سخنان مسئولان ایرانی خلاصه نمی‌شود. بازتاب گسترده این موضع در رسانه‌های بین‌المللی از جمله رویترز، آنادولو، جروزالم‌پست و آی۲۴ نشان داد که این جمله به یکی از مهم‌ترین محورهای تحلیل تحولات اخیر تبدیل شده است. هر یک از این رسانه‌ها، با ادبیات خود، به این نکته پرداختند که رهبر انقلاب، امضای دونالد ترامپ را فاقد اعتبار دانسته و این موضوع را در چارچوب تجربه رفتار آمریکا در قبال توافق‌ها و تعهدات تبیین کرده‌اند.

مرور کارنامه دولت ترامپ نیز نشان می‌دهد که این سخن بر پایه واقعیت‌های عینی استوار است. نخستین نمونه آشکار، خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ بود؛ توافقی که پس از سال‌ها مذاکره و با تأیید شورای امنیت سازمان ملل متحد به دست آمده بود. دولت ترامپ، بدون آنکه ایران از سوی مراجع بین‌المللی ناقض تعهدات شناخته شود، از توافق خارج شد و سیاست فشار حداکثری را جایگزین دیپلماسی کرد؛ اقدامی که یکی از مهم‌ترین توافق‌های بین‌المللی را عملاً بی‌اثر ساخت.

این الگو در تحولات اخیر نیز تکرار شد. در حالی که یادداشت تفاهم ۱۴ بندی میان ایران و آمریکا با هدف کاهش تنش‌ها و بازگشت به مسیر دیپلماسی امضا شد، آمریکا در فاصله‌ای کوتاه، با لغو معافیت‌های صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، بند دهم این تفاهم‌نامه را به‌صورت آشکار نقض کرد. اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، به صراحت اعلام کرد که «تک‌تک بخش‌های یادداشت تفاهم، طی یک هفته تا ده روز گذشته از سوی آمریکا نقض شده است» و تأکید کرد که واشنگتن عملاً از همان روز نخست، اصل «تعهد در برابر تعهد» را زیر پا گذاشت. به گفته وی، ایران هرگز آغازگر نقض توافق‌ها نبوده و این آمریکا بوده که اجرای تفاهم را از همان ابتدا بی‌اعتبار کرده است.

این ارزیابی تنها از سوی تهران مطرح نشد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه نیز ازسرگیری حملات آمریکا به ایران را نقض صریح یادداشت تفاهم دانست و تصریح کرد که این اقدامات، دری را که با امضای تفاهم‌نامه برای حل اختلافات گشوده شده بود، دوباره بست.

از سوی دیگر، محسن رضایی نیز اعلام کرد که واشنگتن با نقض تعهدات مقدماتی و زیر پا گذاشتن مفاد توافق، عملاً تفاهم‌نامه را به‌طور کامل از اعتبار ساقط کرده است؛ ارزیابی‌ای که با سخنان سخنگوی وزارت امور خارجه درباره نقض گسترده مفاد تفاهم‌نامه همسو است.

اگر این رخدادها در کنار یکدیگر قرار گیرند، تصویری روشن شکل می‌گیرد؛ خروج از برجام، مذاکره همزمان با تشدید اقدامات نظامی، نقض بندهای تفاهم‌نامه و بی‌اعتنایی به تعهدات امضاشده، همگی حلقه‌های یک زنجیره‌اند؛ زنجیره‌ای که اعتماد به امضای دولت ترامپ را با پرسش‌های جدی روبه‌رو کرده است.

از همین منظر، سخن رهبر انقلاب، بیش از آنکه یک شعار سیاسی باشد، بازخوانی تجربه‌ای است که بارها در عرصه دیپلماسی تکرار شده است. هنگامی که توافقی هنوز به مرحله اجرا نرسیده، اما بخش‌های مختلف آن نقض می‌شود؛ هنگامی که امضای یک رئیس‌جمهور در برابر نخستین آزمون عملی دوام نمی‌آورد؛ و هنگامی که حتی مقامات و ناظران بین‌المللی نیز از نقض تفاهم سخن می‌گویند، طبیعی است که اعتبار آن امضا زیر سؤال برود.

شاید به همین دلیل است که جمله رهبر انقلاب، امروز بیش از هر زمان دیگری معنای خود را آشکار کرده است؛ اعتبار یک امضا نه با جوهر قلم، بلکه با پایبندی به تعهدات سنجیده می‌شود؛ و امضایی که بارها با عهدشکنی همراه بوده، دیگر نمی‌تواند پشتوانه‌ای برای اعتماد یا تضمینی برای آینده باشد.

🚩 «ویردارخبر؛ خبر دقیق، قلم ماندگار»

خبرنگار؛
سارا سپهوند
سارا سپهوند
سردبیر